Logo PKKiM

+381 28 422 985
+381 28 422 984
Kralja Petra Prvog, br 200, Kosovksa Mitrovica, 38220, Srbija

Pratite nas i na

Elektronski sertifikat

Elektronski sertifikat

Članovi

Članovi

Bilten

Bilten

Kursna lista

Vremenska prognoza


Prirodne karakteristike i znamenitosti Kosova i Metohije


Kosovo i Metohija obuhvataju južnu srpsku pokrajinu koja je ime dobila po Kosovu, a ne po većoj metohijskoj kotlini. To su dve samostalne kotline. Nastale su rasedanjem i spuštanjem sredinom terciojera na sastavu Dinarskih i Šarskih bora i kontaktu sa starom srpsko-makedonskom masom.

Na zapadu se graniči sa Prokletijama, na jugu sa planinom Šarom, Koritnikom i Paštrikom, a sa severne i severoistočne strane Kopaonikom. Istočni obod kosovske kotline je niži i preko njega vode prelazi u dolinu Južne Morave i Toplice. Jugozapadni deo Metohije između Paštrika i Koritnika je takođe niži i tuda otiče Beli Drim. Kosovo i Metohija je rastavljeno pobrđem Drenica i planinom Crnoljeva.

 

Kosovska Kotlina

Sastoji se iz Velikog i Malog Kosova spojenih dolinom reke Lab. Dno kotline čini plodna ravnica u dolini reke Sitnice. Sitnica odvodnjava najveći deo Kosovske kotline prema Ibru, a Nerodimka prema Lepencu, odnosno Vardaru. Njen južni deo je vlažan i močvaran. Obod Kosovske kotline izgrađen je od krečnjaka, škriljaca i eruprivnih stena. U okolini Kosovske Mitrovice i Prištine ima vulkanskih oblika (Zvečan, Veletin – vulkanske kupe). Akumulacijom drvne mase u Kosovskom neogenom jezeru stvorene su debele prostrane naslage lignita. Od rudnog bogatstva ima olova, cinka, srebra i nikla. Rudnici su Novo Brdo, Trepča, Janjevo, Ajvalija, Goleš, Kižnica. Zahvaljujući plodnom zemljišti i rudnom bogatstvu Kosovo je odavno nastanjeno.

Lab je reka i mikroregija u Malom Kosovu. Reka je duga 72 km, to je desna pritoka Sitnice sa slivom od 950 km kvadratnih što je i površina mikroregije. Odvojena je od Velikog kosova suteskom (kratka klisura) reke Lab. Kroz regiju vodi put i transbalkanska pruga.

Sitnica je pritoka Ibra i glavna reka Velikog Kosova. Duga je 90 km, a površina sliva je 2861 km kvadeatni. Izvire iz bare Sazlije na 560 m visine. Ima male padove i zato meandrira. Neki od tih meandara su presečeni i suvi. Tu se ističe Vojinovića most sa devet stubova nad nad napuštenim rečnim koritom. Vode reke su jako zagađene.

Nerodimka je pritoka Lepenca. Duga je 41 km, a povrešina sliva 229 km kvadratnih.ona je u geografskoj literaturi poznata po svojoj biforkaciji kojom se preko Sitnice voda odvodi u Crno more, a preko Lepenca u Egejsko more. To je bila prvobitno prirodna, a zatim veštačka biforkacija koja je uništena zamuljivanjem. U srednjem veku u župi Nerodimlje postojali su dvorovi Nemanjića Pauni i Svrčin.

Ibar je desna pritoka zapadne Morave. Izvire ispod planine Haile iz šest vrela na 1360 m, a ušće je kod Kraljeva. Planina Haila je na granici Metohije i Crne Gore i pripada Prokletijama. To je dinarska, krečnjačka planina visoka 2403 m i raščlanjena tokovima Ibra i Pećke Bistrice. Na njoj se javljaju tragovi glacijacije (lednička erozija). Na ovoj planini ima suvata (pašnjaci) sa katunskim ovčarstvom. Dolina reke je klisurasta duga 40 km i duboka 550 m sa uklještenim meandrima i džinovskim loncima. U dolini Ibra, uzvodno od Kosovske Mitrovice, izgrađeno je veštačko jezero sa branom visokom 70 m u okviru sistema Ibar – Lepenac. Dolinom gornjeg Ibra vodi kontinentalni deo jadranske magistrale, a dolinom donjeg toka ibarske saobraćajnice. Ibasrski kraj je mikroregija između Kosova i Kraljeva, pruža se u meridijanskom pravcu na dužini 110 km i širini od 15 – 20 km. Dolina Ibra na zapadnoj strani Kopaonika, koja je predisponirana rasedima i prosečena rekom. Poznata je kao „dolina istorije“ ( Maglič, Žiča, Studenica, Pavlica, Gradac), „dolina jorgovana“ (zasađenih jorgovana u čast dolaska Jelene Anžujske), „dolina banja“ (Mataruška, Bogutovačka, Jošanička).

Lepenac je leva pritoka Vardara. Dug je 75 km i izvire u Kodža Balkanu na visini od 1820 m i teče kroz Siriničku župu. Na svom toku izgradio je Kačaničku klisuru kojom se probija u Skopsku kotlinu. Površina sliva je 770 km kvadratnih. Dolinom reke vodi put iz Metohije kroz Sredsku i Siriničku župu i deo jadranske magistrale. Hidrosistem Lepenac – Ibar služi za navodnjavanje i hidroenergiju Kosova.

Vardar je glavna reka Makedonije. Dužina mu je 388 km i pripada Egejskom slivu. Izvire kod sela Vrutok u podnožju Šare. Dolina ove reke je kompozitna (smenjuju se klisure i kotline). Reku karakteriše kolebanje vodostaja i proticaja tako da je nekoliko puta izazvala katastrofalne poplave.

 

Metohijska Kotlina

Zauzima zapadni deo Kosova i Metohije, subregija u jugozapadnom delu Srbije, prostrana kotlina. To je kotlasto udubljenje između Šare i Prokletija, sa sekundarnim kotlinama Pećko-Đakovačkom i Prizrenskom. Površina je 4686 km kvadratnih. Sa dna kotline se dižu Trebićka planina, Milanovac i Crmljanska čuka. Metohija je poznata po epigenijama (klisure koje je reka usekla u čvrstim stenema iako okolo postoje mekše stene) i ima ih 13 (najpoznatija je Crmljanska čuka). U Prokletijama je Rugovska klisura Pećke Bistrice, zatim uporedna klisura Dečanske Bistrice, a svakako najinteresantnija je kanjonska dolina reke Miruše, tzv. ,,Metohijske Plitvice“.

Ovaj prostor obiluje i termomineralnim izvorima na kojima su podignute poznate banje. Na Kosovu i Metohiji su Pećka Ilidža, Klokot banja, Mitrovačka, Kmetovska, Ugljarska, Žitinje (poznata po kiseloj vodi nedaleko od Klokotske banje). Ima nekoliko termomineralnih izvora i „divljih banja“ (kod Kaljare nalazi se Kaljarska kisela voda koja izbija duž raseda i pored reke sa temperaturom 28,6 stepeni). Kod sela Slatine je Slatinski mineralni izvor slane vode. U njenom sastavu ima natrijuma i hidrokarbonata. Kod Podujeva nalazi se Kisela banja. Na ušću Sitnice u Ibar nalazi se Smrdan banja sa sumporovitom vodom. Kod Novog Brda pod brdom Glama nalazi se Glamska banja. Kod Uroševca nalazi se Gatnjanska banjica. Izvora kisele vode ima još kod Kačanika, Dečana (Dečansli Kiseljak), Kišnice ispod Veletina), Gvoždenika, Gračanice i u okolini Kosovske Vitine.

Rugovo je planinski kraj u metohijskim Prokletijama u zaleđu Peći, zahvata gornji i srednji tok reke Pećke Bistrice, čija površima iznosi 200 km kvadratnih. Reka je izdubila po dimenzijama impozantnu klisuru dugačku 23 km i suboku do 1000 m. Ovde je reka prosekla škriljce, mermer, krečnjake i serpentin. Gornji deo klisure je ustvari valov Rugovskog lednika dužine 25 km. Kroz klisuru preko Čakora vodi put između Metohije i Crne Gore. Čakor je planina koja pripada Prokletijama. Njena visina iznosi 1046 m sa najvišim planinskim prevojem 1849 m nadmorske vivine. U mikroregiji Rugovo nalazi se 13 sela stočara, dakle retko naseljena i poznata po čuvenom rugovskom folkloru.

Reljef metohije je skrašćen i slabo proučen. Kraški oblici reljefa prostiru se na Prokletijama, severozapadno od Peći. Najpoznatiji speleološki objekat je Radevačka pećina u izvorištu Belog Drima koja predstavlja deo nekadašnjeg gornjeg toka reke koja je tekla podzemno na dužini od 10 km. Podzemni tok je tako izdubio kanale sa više pećinskih jezera. Pećina je delom osposobljena za posete. Od pećinskih nakita izdvajaju se Travertinske kade (to je deo pećinskog dna između inicijalnih prečaga obloženo kalcitom koji je poreklom od tekuće vode ili vode koja kaplje sa tavanice). Pećine se javljaju i u kanjonskoj dolini reke Miruše. To je pećina Uljarica kod devetog vodopada i Duš poznata po jezercima (ima ih 15) i ukrasima. Ove pećine nisu dovoljno proučene.

Glavna reka je Beli Drim – dužine 156 km. Poznate pritoke Belog Drima su Pećka, Dečanska, Prizrenska Bistrica, Miruša, Klina i druge. U hidrografiji se ističu vrela Belog Drima i Istočko vrelo, vodopadi Miruša, Belog Drima i jezera na Prokletijama.

Beli Drim je u izvorištu ponornica, njegovo vrelo se nalazi na 580 m visine i veoma je snažno (30 m u sekundi) sa vodopadom visine 25 m.

Pećka Bistrica je desna pritoka Belog Drima, protiče kroz Peć i poznata je po Rugovskoj klisuri. Izvire u Mokroj Gori na visini od 1900 m.

Dečanska Bistrica je desna pritoka Belog Drima, duga je 53 km uzvodno od manastira Dečana usekla je duboku klisuru koja predstavlja valov dečanskog lednika.u dolini ove reke izgrađena je hidroelektrana Kožnjar.

Prizrenska Bistrica je leva pritoka Belog Drima, dugačka je 35 km. Izvire pod Šarom, teče kroz Sredsku župu i prosekla je Duvsku klisuru, a na njenom izlazu izgradila makroplavinu (nanosna ravnica) na kojoj leži Prizren.

Miruša je leva pritoka Belog Drima, dugačka je 10 km sa klisurasto – kanjonskom dolinom sa 13 rečnih jezeraca sa više vodopada, pa otuda naziv „Metohijske Plitvice“ . Najduže je treće jezero (70 m); najšire deseto (50 m), a najdublje je osmo (9 m). Najveći vodopad nalazi se između šestog i sedmog jezera (22 m)- Ceo tok je duhačak 30 km.

Klina je najduža pritoka Belog Drima, dugačka je 62 km. Izvire u Suvoj Gori. Dolinom vodi transbalkanska pruga.

Jezera, se nalaze na Prokletijama, Mokroj Gori i Opoljskoj kotlini na 950 m nadmorske visine, između Šare i Koritnika. To jezero se zove Opoljsko jezero, dugo je 250 m a široko 150 m. Izgrađeno je za potrebe hidroelektrane Dikance (Žur). Prvobitno je bilo prirodno, a zatim veštačko.

Elektronski sertifikat

Elektronski sertifikat

Članovi

Članovi

Bilten

Bilten

Kursna lista

Vremenska prognoza